Ayak bileğiniz sık sık burkuluyor mu? Düz zeminde yürürken bile ayağınız boşluğa basmış gibi oluyor mu? Daha önce geçirdiğiniz burkulmadan sonra ayak bileğiniz hiçbir zaman eski güvenini kazanmadı mı?

Bu şikayetler kronik ayak bileği instabilitesi adı verilen bir sorunun belirtisi olabilir.

Kronik Ayak Bileği İnstabilitesi Nedir?

Ayak bileği burkulmaları toplumda en sık görülen spor yaralanmalarından biridir. Çoğu hasta uygun tedavi ile tamamen iyileşirken, bazı kişilerde bağlar tam olarak iyileşmez ve ayak bileğinde kalıcı gevşeklik gelişebilir.

Bu durumda kişi;

• Ayağının sürekli boşa çıktığını hisseder.
• Tekrarlayan burkulmalar yaşar.
• Dengesini kaybeder.
• Özellikle engebeli zeminde yürümekten çekinir.

Bu tabloya kronik ayak bileği instabilitesi denir.

Araştırmalar, ayak bileği burkulması geçiren hastaların yaklaşık %20-40’ında uzun dönemde kronik instabilite gelişebileceğini göstermektedir.

Neden Oluşur?

Çoğu zaman sebep daha önce geçirilmiş bir ayak bileği burkulmasıdır.

Burkulma sırasında özellikle ayak bileğinin dış tarafındaki bağlar zarar görür. Bunlar:

• Ön talofibular bağ (ATFL)
• Kalkaneofibular bağ (CFL)

olarak adlandırılır.

Bağların tam iyileşememesi yanında, ayak bileğinin denge duyusunun (propriyosepsiyon) bozulması ve çevre kasların yeterince çalışamaması da instabilitenin devam etmesine neden olur.

Kimlerde Daha Sık Görülür?

Kronik ayak bileği instabilitesi;

• Futbol, basketbol, voleybol gibi sporlarla uğraşanlarda
• Koşucularda
• Dansçılarda
• Daha önce birden fazla ayak bileği burkulması geçirenlerde
• Bağ gevşekliği bulunan kişilerde
• Ayağında yüksek kavis (pes cavus) veya topukta içe dönüklük olan kişilerde

daha sık görülmektedir.

Belirtileri Nelerdir?

En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Ayak bileğinin sık sık burkulması
• “Ayağım boşluğa basıyor” hissi
• Güvensizlik hissi
• Dengesizlik
• Merdiven inerken zorlanma
• Spor yaparken tekrar burkulma korkusu
• Uzun yürüyüşlerden sonra ağrı
• Ayak bileğinde şişlik
• Zaman zaman kilitlenme hissi

Bazı hastalarda ağrı çok belirgin değildir. En önemli yakınma, ayak bileğinin güven vermemesidir.

Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Tekrarlayan burkulmalar sadece bağlara zarar vermez.

Zaman içinde;

• Kıkırdak hasarı
• Talus osteokondral lezyonları
• Peroneal tendon problemleri
• Sinus tarsi sendromu
• Kıkırdak aşınması
• Erken ayak bileği kireçlenmesi

gibi ek problemler gelişebilir. Bu nedenle kronik instabilite yalnızca “burkulma” olarak değerlendirilmemelidir.

Tanı Nasıl Konur?

Tanının en önemli basamağı ayrıntılı hasta öyküsü ve fizik muayenedir.

Muayenede bağların gevşekliği değerlendirilir ve ayak bileğinin denge mekanizması incelenir.

Gerekli durumlarda;

• Direkt röntgen
• Stres grafileri
• Manyetik rezonans (MR)
• Bilgisayarlı tomografi (BT)

istenebilir.

MR görüntüleme bağları göstermede faydalıdır ancak tek başına tanı koydurmaz. Hastanın şikayetleri ve fizik muayene bulguları her zaman birlikte değerlendirilmelidir.

Ameliyatsız Tedavi Mümkün mü?

Evet.

Birçok hastada ilk tercih ameliyatsız tedavidir.

Tedavi programı kişiye özel planlanır ve genellikle;

• Kas güçlendirme egzersizleri
• Denge (propriyosepsiyon) çalışmaları
• Fizik tedavi
• Ayak bileği çevresi kaslarının eğitimi
• Gerekli hastalarda ayak bileği breysi
• Spora kontrollü dönüş programı

uygulanır.

Bilimsel çalışmalar özellikle denge egzersizlerinin ve uygun ayak bileği breyslerinin tekrar burkulmaları azaltmada etkili olduğunu göstermektedir.

Ne Zaman Ameliyat Gerekir?

Şu durumlarda cerrahi tedavi düşünülebilir:

• En az 3-6 aylık uygun rehabilitasyona rağmen şikayetlerin devam etmesi
• Tekrarlayan burkulmaların sürmesi
• Sporcuların performans kaybı yaşaması
• Belirgin bağ gevşekliğinin bulunması
• Bağlarla birlikte kıkırdak veya tendon hasarının da olması

Cerrahi kararı yalnızca MR sonucuna göre verilmez. Hastanın yaşam tarzı, aktivite düzeyi, beklentileri ve fizik muayene bulguları birlikte değerlendirilir.

Cerrahi Tedavi Nasıl Yapılır?

Günümüzde en sık uygulanan yöntem, yıpranmış bağların anatomik olarak onarıldığı tamirlerdir. Bu tedavi artroskopik (tamamen kapalı), artroskopi yardımlı yada açık tekniklerle yapılabilir.

Bağ dokusunun yeterli olmadığı veya daha önce başarısız ameliyat geçiren hastalarda ise tendon greftleri kullanılarak bağ rekonstrüksiyonu yapılabilir.

Uygun hastalarda artroskopi ile eklem içi kıkırdak lezyonları ve sıkışma sendromları da aynı seansta tedavi edilebilir. Güncel çalışmalar, anatomik bağ onarımının başarılı ve güvenilir sonuçlar verdiğini göstermektedir.

Ameliyat Sonrası İyileşme Süreci

İyileşme süreci yapılan cerrahiye göre değişebilmekle birlikte;

• İlk haftalarda koruyucu bot veya atel kullanılır.
• Kontrollü hareketlere başlanır.
• Fizik tedavi programı uygulanır.
• Denge ve kas kuvveti yeniden geliştirilir.
• Günlük yaşama dönüş genellikle birkaç hafta içinde olur.
• Spor aktivitelerine dönüş ise kişinin iyileşmesine göre planlanır.

Başarılı sonuç için ameliyat kadar rehabilitasyon süreci de önemlidir.

Sık Sorulan Sorular

Ayak bileğim her burkulduğunda bağlarım kopuyor mu?

Hayır. Her burkulma bağ kopması anlamına gelmez. Hafif gerilmelerden tam yırtıklara kadar farklı derecelerde yaralanmalar olabilir.

MR normal çıktı ama ayak bileğim hâlâ boşa çıkıyor. Bu mümkün mü?

Evet. Kronik instabilitede en önemli değerlendirme fizik muayenedir. MR tek başına hastalığı dışlamaz.

Sürekli ayak bilekliği kullanmalı mıyım?

Hayır. Ayak bileklik bazı dönemlerde faydalı olabilir ancak uzun vadede kas güçlendirme ve denge egzersizlerinin yerini tutmaz.

Kronik instabilite kireçlenmeye yol açabilir mi?

Evet. Tedavi edilmeyen tekrarlayan burkulmalar yıllar içinde eklem kıkırdağında hasara ve erken ayak bileği artritine neden olabilir.

Ne Zaman Bir Ortopedi Uzmanına Başvurmalısınız?

Aşağıdaki durumlardan biri varsa değerlendirilmeniz önerilir:

• Ayak bileğiniz yılda birden fazla kez burkuluyorsa,
• Ayağınızın sürekli “boşa çıktığını” hissediyorsanız,
• Burkulmadan aylar sonra bile ağrı veya şişlik devam ediyorsa,
• Spor yaparken kendinizi güvende hissetmiyorsanız,
• Düz zeminde yürürken bile denge kaybı yaşıyorsanız,
• Daha önce fizik tedavi görmenize rağmen şikayetleriniz sürüyorsa.

Erken tanı ve doğru tedavi ile kronik ayak bileği instabilitesi büyük oranda başarılı şekilde kontrol altına alınabilir; böylece hem günlük yaşam kalitesi artar hem de gelecekte oluşabilecek kıkırdak hasarı ve eklem kireçlenmesi riski azaltılabilir.