Ayak bileği artroskopisi, eklemin içine birkaç milimetrelik kesilerden kamera ve ince aletlerle girilerek yapılan kapalı bir ameliyattır. Geçmeyen ayak bileği ağrısının nedenini doğrudan görmeyi ve çoğu zaman aynı seansta tedavi etmeyi sağlar.
Burkulmadan aylar sonra hâlâ ağrıyan, şişen ya da takılan bir ayak bileğinde, sorun çoğu zaman eklemin içindedir. Artroskopi bu sorunlara büyük bir kesi açmadan ulaşmanın yoludur.
Ayak bileği artroskopisi nedir?
Artroskop, kalem kalınlığında bir kameradır. Ayak bileğinin önünden ya da arkasından açılan iki küçük kesiden biri kamera, diğeri cerrahi aletler için kullanılır. Görüntü ekrana büyütülerek yansır. Eklemin içi sıvıyla genişletilir, kıkırdak, bağlar ve eklem zarı ayrıntılı olarak incelenir.
Ön (anterior) artroskopi eklemin ön kısmındaki sorunlar için, arka (posterior) artroskopi ise os trigonum ve FHL tendonu gibi eklemin arkasındaki yapılar için kullanılır.
Hangi sorunlarda ayak bileği artroskopisi yapılır?
- Ön ayak bileği sıkışması (kemik çıkıntısı veya yumuşak doku sıkışması)
- Arka ayak bileği sıkışması ve os trigonum
- Talus osteokondral (kıkırdak) lezyonları
- Eklem içinde serbest kemik veya kıkırdak parçaları
- Kronik ayak bileği instabilitesinde bağ onarımı
- Kırık sonrası eklem içi değerlendirme ve yapışıklıkların açılması
- Nedeni açıklanamayan, uzun süredir devam eden ayak bileği ağrısı
Hangi belirtiler artroskopiyi düşündürür?
Burkulmadan sonra haftalar geçmesine rağmen azalmayan derin ağrı, yürüyüş ya da spor sonrası artan şişlik, hareket sırasında takılma veya kilitlenme hissi, ayağı yukarı kaldırırken önde hissedilen sıkışma ağrısı en sık şikâyetlerdir. Bu belirtilerin hepsi artroskopi gerektirmez; önce nedenin doğru konması gerekir.
Tanı nasıl konur?
Değerlendirme ayrıntılı bir öykü ve muayeneyle başlar. Ağrının yeri, hareket açıklığı, bağların sağlamlığı ve ayağın dizilimi incelenir. Ardından basarak çekilen röntgenler istenir; ayak üzerine yük verildiğinde ortaya çıkan sorunlar ancak bu şekilde görülebilir. Kıkırdak, bağ ve tendonları değerlendirmek için MR, kemik yapıyı ve lezyonun boyutunu ayrıntılı görmek için gerektiğinde BT kullanılır.
Ameliyatsız tedavi seçenekleri nelerdir?
Artroskopi ile tedavi edilen sorunların bir kısmı önce ameliyatsız yöntemlerle denenir. Aktivitenin düzenlenmesi, ağrı ve ödem giderici ilaçlar, fizik tedavi, denge ve kas kuvvetlendirme egzersizleri, gerekli hastalarda ayak bileği desteği ve uygun ayakkabı seçimi bu yöntemler arasındadır. Şikâyetler birkaç aylık uygun tedaviye rağmen sürüyorsa ya da eklemde mekanik bir sorun (serbest parça, sıkışan çıkıntı) varsa cerrahi gündeme gelir.
Artroskopik ameliyat nasıl yapılır?
Ameliyat genellikle bölgesel ya da genel anestezi altında yapılır. Eklem önce bütünüyle incelenir, ardından soruna yönelik işlem uygulanır:
- Sıkışmaya neden olan kemik çıkıntılarının ve kalınlaşmış dokuların temizlenmesi
- Serbest parçaların çıkarılması
- Kıkırdak lezyonlarında temizlik, mikrokırık veya kıkırdak onarım yöntemleri
- Uygun hastalarda dış yan bağların artroskopik onarımı
- Arka artroskopide os trigonumun çıkarılması ve FHL tendonunun serbestleştirilmesi
Küçük kesiler sayesinde yumuşak doku hasarı azdır ve iyileşme açık cerrahiye göre çoğu zaman daha rahat ilerler. Yine de her ameliyatın kendine özgü riskleri vardır; bunlar muayenede ayrıntılı olarak konuşulur.
Ameliyattan sonra iyileşme ve spora dönüş nasıl olur?
İyileşme yapılan işleme göre değişir. Yalnızca sıkışma temizliği yapılan hastalar genellikle kısa sürede, birkaç gün içinde destekle yürümeye başlar. Kıkırdak onarımı veya bağ onarımı yapıldıysa ilk haftalarda koruyucu bot ve sınırlı yük verme gerekebilir.
Fizik tedavi ve egzersiz programı iyileşmenin önemli bir parçasıdır. Spora dönüş, ağrısız yürüme, tam hareket açıklığı ve yeterli kas gücü sağlandığında kademeli olarak planlanır. Bu süre basit işlemlerde genellikle birkaç hafta, kıkırdak ve bağ onarımlarında birkaç ay sürer ve hastaya göre değişir.
Ne zaman ortopedi uzmanına başvurmalıyım?
Burkulma ya da darbe sonrası ayak bileği ağrınız altı haftayı geçtiyse, istirahat ve fizik tedaviye rağmen şişlik tekrar ediyorsa, ayak bileğinizde takılma ya da kilitlenme oluyorsa ve sporu bırakmak zorunda kalıyorsanız bir ayak ve ayak bileği cerrahına görünmeniz faydalı olur. Muayeneye gelirken önceki röntgen ve MR görüntülerinizi getirmeniz değerlendirmeyi hızlandırır.
Artroskopi kararı verilmeden önce sorunun eklemin içinde mi, dışında mı olduğu netleştirilir. Ağrının kaynağı bazen tendonlar, sinirler ya da ayağın dizilimidir; bu durumda artroskopi tek başına yeterli olmaz ve tedavi planı buna göre kurulur.
Sık sorulan sorular
Ayak bileği artroskopisi sonrası ne zaman yürüyebilirim?
Yapılan işleme bağlıdır. Basit temizleme işlemlerinden sonra çoğu hasta kısa sürede destekle yürür. Kıkırdak veya bağ onarımı yapıldıysa bir süre koruyucu bot ve koltuk değneği gerekebilir.
MR’ım normal ama ağrım geçmiyor, artroskopi gerekir mi?
MR her sorunu göstermeyebilir; özellikle sıkışma sendromları ve küçük kıkırdak hasarları gözden kaçabilir. Kararı muayene bulguları ve şikâyetlerin süresi birlikte belirler. Artroskopi her zaman ilk seçenek değildir.
Artroskopiden sonra iz kalır mı?
Kesiler birkaç milimetre boyutundadır ve zamanla belirginliği azalır. İz, kişinin cilt yapısına göre farklılık gösterebilir.