Geçmeyen ayak bileği ağrınızın nedeni kıkırdak hasarı olabilir

Ayak bileği burkulmaları günlük yaşamda ve spor sırasında en sık karşılaşılan yaralanmalar arasındadır. Çoğu hasta birkaç hafta içinde tamamen iyileşirken, bazı kişilerde ağrı, şişlik veya hareket kısıtlılığı uzun süre devam edebilir. Özellikle burkulmadan aylar sonra bile devam eden derin ayak bileği ağrılarının önemli nedenlerinden biri talus osteokondral lezyonlarıdır.

Talus osteokondral lezyonu, ayak bileği eklemini oluşturan talus kemiğinin üzerindeki kıkırdak dokunun ve bu kıkırdağın altındaki kemiğin hasar görmesi sonucu ortaya çıkan bir rahatsızlıktır. Bu nedenle yalnızca bir kıkırdak yaralanması değil, aynı zamanda kemiği de etkileyen bir eklem hastalığı olarak kabul edilir.

Günümüzde gelişmiş görüntüleme yöntemleri sayesinde daha sık tanı konulmakla birlikte, birçok hastada tanı aylar hatta yıllarca gecikebilmektedir.

Talus nedir?

Talus (aşık kemiği), ayak bileği ekleminin merkezinde yer alan ve vücut ağırlığının bacaktan ayağa aktarılmasını sağlayan önemli bir kemiktir.

Yürürken, koşarken veya zıplarken oluşan yüklerin büyük kısmı talus üzerinden iletilir. Bu nedenle eklem yüzeyindeki kıkırdak dokunun sağlıklı olması ağrısız hareket edebilmek için büyük önem taşır.

Talusun yaklaşık yüzde 60’ından fazlası kıkırdakla kaplıdır. Ancak kanlanması diğer kemiklere göre daha sınırlıdır. Bu nedenle meydana gelen yaralanmaların iyileşmesi bazen zor olabilir.

Osteokondral lezyon ne demektir?

“Osteo” kemik anlamına gelir.

“Kondral” ise kıkırdak anlamındadır.

Dolayısıyla osteokondral lezyon, hem kıkırdağı hem de kıkırdağın altındaki kemiği etkileyen hasarı ifade eder.

Geçmişte bu hastalık sadece kıkırdak yaralanması olarak değerlendirilirken günümüzde ağrının ve hastalığın ilerlemesinin büyük ölçüde kıkırdağın altındaki kemikte meydana gelen değişikliklerle ilişkili olduğu bilinmektedir.

Talus osteokondral lezyonları neden oluşur?

En sık neden ayak bileği travmalarıdır.

Özellikle:

• Ayak bileği burkulmaları
• Spor yaralanmaları
• Futbol, basketbol ve voleybol gibi ani yön değiştirme gerektiren sporlar
• Ayak bileği kırıkları

osteokondral lezyon gelişimine yol açabilir.

Araştırmalar ayak bileği kırıklarının yaklaşık yüzde 70’inde ve ciddi burkulmaların önemli bir bölümünde eklem yüzeyinde kıkırdak hasarı oluşabileceğini göstermektedir.

Bunun yanında;

• Tekrarlayan mikrotravmalar
• Kronik ayak bileği instabilitesi
• Ayak ve ayak bileği dizilim bozuklukları
• Bazı dolaşım problemleri

de hastalığın gelişimine katkıda bulunabilir.

Hastalık nasıl gelişir?

Bir burkulma veya travma sonrasında eklem kıkırdağında ve altındaki kemikte küçük çatlaklar oluşabilir.

Bu bölgelerde zamanla:

• Kemik iliği ödemi
• Kistik değişiklikler
• Kıkırdakta ayrılmalar
• Kemik yüzeyinde düzensizlikler

gelişebilir.

Başlangıçta hafif olan ağrı zamanla artabilir ve günlük yaşam aktivitelerini etkileyebilir.

Bazı hastalarda hasarlı kıkırdak parçası yerinden ayrılarak eklem içinde serbest hale gelebilir. Bu durumda takılma veya kilitlenme hissi ortaya çıkabilir.

Belirtileri nelerdir?

Talus osteokondral lezyonlarında görülen belirtiler hastalığın büyüklüğüne ve evresine göre değişebilir.

En sık görülen şikayetler:

Derin ayak bileği ağrısı

Hastalar genellikle ağrıyı belirli bir noktada değil, ayak bileğinin derinlerinde hisseder.

Aktivite ile artan ağrı

Yürüme, koşma, merdiven çıkma veya spor sırasında şikayetler belirginleşebilir.

Şişlik

Özellikle gün sonunda veya egzersiz sonrasında ayak bileğinde şişlik görülebilir.

Takılma ve kilitlenme hissi

Eklem içinde serbest parça oluşması durumunda hareket sırasında takılma hissi meydana gelebilir.

Hareket kısıtlılığı

Ayak bileğinin tam hareket ettirilmesi zorlaşabilir.

Tekrarlayan burkulmalar

Bazı hastalarda eşlik eden bağ yaralanmaları nedeniyle sık burkulma şikayeti olabilir.

Hangi durumlarda osteokondral lezyondan şüphelenilmelidir?

Aşağıdaki durumlarda osteokondral lezyon olasılığı mutlaka değerlendirilmelidir:

• Burkulmadan sonra haftalarca geçmeyen ağrı
• Normal röntgen olmasına rağmen devam eden şikayetler
• Spor yaparken sürekli ağrı oluşması
• Tekrarlayan şişlik
• Ayak bileğinde kilitlenme hissi
• Tedaviye rağmen düzelmeyen yakınmalar

Tanı nasıl konulur?

Tanı süreci ayrıntılı bir muayene ile başlar.

Muayene sırasında:

• Ağrının yeri
• Hareket açıklığı
• Ayak bileği stabilitesi
• Dizilim bozuklukları

değerlendirilir.

Kesin tanı için görüntüleme yöntemlerinden yararlanılır.

Röntgen

İlk inceleme yöntemidir.

Ancak küçük lezyonlar her zaman görülemeyebilir.

Manyetik Rezonans Görüntüleme (MR)

Tanıda en önemli yöntemlerden biridir.

MR ile:

• Kıkırdak hasarı
• Kemik iliği ödemi
• Kistler
• Bağ yaralanmaları

değerlendirilebilir.

Bilgisayarlı Tomografi (BT)

Lezyonun boyutunu ve kemik yapısını daha ayrıntılı gösterir.

Özellikle cerrahi planlama sırasında büyük önem taşır.

Talus Osteokondral Lezyonlarının Tedavisi

Tedavi planı her hasta için özel olarak belirlenir. Hastanın yaşı, aktivite düzeyi, şikayetlerinin süresi, lezyonun büyüklüğü, kıkırdak ve kemik hasarının derecesi birlikte değerlendirilir.

Amaç yalnızca ağrıyı azaltmak değil, aynı zamanda eklem yüzeyini korumak ve hastanın günlük yaşamına, iş hayatına ve spor aktivitelerine güvenli şekilde dönebilmesini sağlamaktır.

Ameliyatsız Tedavi

Her osteokondral lezyon ameliyat gerektirmez.

Özellikle küçük lezyonlarda veya şikayetlerin hafif olduğu durumlarda:

• Aktivite düzenlenmesi
• Ağrı ve ödem giderici ilaçlar
• Fizik tedavi uygulamaları
• Ayak bileğini destekleyen ortezler
• Kilo kontrolü

önerilebilir.

Amaç ağrıyı azaltmak, eklem üzerindeki yükü azaltmak ve günlük yaşam aktivitelerini daha konforlu hale getirmektir.

Ayak Bileği Artroskopisi

Günümüzde osteokondral lezyonların önemli bir bölümü ayak bileği artroskopisi ile tedavi edilmektedir.

Artroskopi sırasında birkaç milimetrelik küçük kesilerden eklem içerisine kamera ve özel cerrahi aletler yerleştirilir.

Bu yöntem sayesinde:

• Hasarlı bölge doğrudan görüntülenebilir
• Sorunlu dokular temizlenebilir
• Aynı seansta onarım işlemleri gerçekleştirilebilir

Artroskopik cerrahinin avantajları arasında daha küçük kesiler, daha az ağrı, daha hızlı iyileşme ve günlük yaşama daha erken dönüş bulunmaktadır.

Mikrokırık Tedavisi

Mikrokırık yöntemi en sık uygulanan cerrahi tekniklerden biridir.

Bu yöntemde hasarlı kıkırdak temizlendikten sonra altındaki kemiğe küçük delikler açılır. Böylece kemik iliğindeki iyileştirici hücrelerin hasarlı bölgeye ulaşması sağlanır.

Bu hücreler zaman içerisinde yeni bir onarım dokusu oluşturarak lezyonun doldurulmasına yardımcı olur.

Mikrokırık yöntemi özellikle küçük boyutlu lezyonlarda başarılı sonuçlar verebilmektedir.

Kıkırdak Onarım ve Yenileme Yöntemleri

Bazı hastalarda lezyon daha büyük olabilir veya daha önce uygulanan tedaviler yeterli sonuç vermemiş olabilir.

Bu durumlarda daha ileri kıkırdak yenileme teknikleri uygulanabilir.

Günümüzde kullanılan yöntemler arasında:

• AMIC (Autologous Matrix-Induced Chondrogenesis)
• Biyolojik iskele (scaffold) uygulamaları
• Kök hücre destekli yöntemler
• Biyolojik tedavi kombinasyonları

yer almaktadır.

Amaç hasarlı bölgenin daha kaliteli ve dayanıklı bir onarım dokusu ile iyileşmesini sağlamaktır.

Osteokondral Greft Uygulamaları

Bazı hastalarda yalnızca kıkırdak değil, kıkırdağın altındaki kemik de ciddi şekilde hasar görmüştür.

Bu durumda osteokondral greft yöntemleri tercih edilebilir.

Bu tedavilerde sağlıklı kıkırdak ve kemik dokusu hasarlı bölgenin yerine yerleştirilerek hem kemik hem de kıkırdak eksikliğinin giderilmesi amaçlanır.

Özellikle:

• Büyük lezyonlarda
• Kistik lezyonlarda
• Daha önce başarısız cerrahi geçirmiş hastalarda

önemli bir tedavi seçeneğidir.

TOPIC Yöntemi Nedir?

Bazı osteokondral lezyonlar oldukça büyük olabilir veya kıkırdağın altındaki kemikte ciddi kayıp gelişmiş olabilir. Ayrıca daha önce uygulanan cerrahi tedavilere rağmen şikayetlerin devam ettiği durumlarla da karşılaşılabilmektedir.

Bu tür ileri vakalarda kullanılabilen yöntemlerden biri TOPIC (Talar OsteoPeriostic Grafting from the Iliac Crest) tekniğidir.

Bu yöntemde hastanın kalça kemiğinden alınan kemik ve kemik zarı (periost) dokusu kullanılarak talustaki hasarlı bölge yeniden yapılandırılır. Böylece hem kemik kaybının doldurulması hem de yeni bir eklem yüzeyinin oluşturulması hedeflenir.

TOPIC yöntemi özellikle:

• Büyük osteokondral lezyonlarda
• Kistik lezyonlarda
• Tekrarlayan cerrahiler sonrasında
• Kemik kaybının belirgin olduğu durumlarda

önemli bir tedavi seçeneğidir.

Her hasta için uygun değildir. Hangi yöntemin tercih edileceğine lezyonun özellikleri ve hastanın beklentileri doğrultusunda karar verilir.

Ameliyat Sonrası İyileşme Süreci Nasıldır?

Hastalarımızın en sık sorduğu sorulardan biri ameliyat sonrasında ne kadar süre yürüyemeyecekleri ve ne zaman günlük yaşama dönebilecekleridir.

İyileşme süreci uygulanan cerrahi yönteme, lezyonun büyüklüğüne ve kullanılan tekniğe göre değişiklik göstermektedir.

Genel olarak ameliyat sonrasında ayak bileği bir süre atel veya özel koruyucu bot içerisinde tutulur. Bu dönemde onarılan bölgenin korunması ve iyileşmenin sağlıklı şekilde gerçekleşmesi amaçlanır.

Ameliyat Sonrası Yük Verme

Küçük lezyonlara uygulanan artroskopik mikrokırık gibi işlemler sonrasında genellikle ilk birkaç hafta yük vermeden yürüme önerilir. Daha sonra kontrollü ve kademeli olarak yük verme programına geçilir.

Daha büyük lezyonlarda veya osteokondral greftleme, TOPIC gibi kemik ve kıkırdak rekonstrüksiyonu gerektiren ileri cerrahilerde yük vermeme süresi daha uzun olabilir. Bu hastalarda iyileşen kemik ve kıkırdak dokusunun korunabilmesi için genellikle yaklaşık 6 hafta yük vermeden takip tercih edilmektedir.

Atel ve Koruyucu Bot Kullanımı

Cerrahi sonrasında çoğu hastada ilk dönemde atel uygulanır. Daha sonraki süreçte çıkarılabilir yürüme botuna geçilebilir.

Atel veya bot kullanım süresi;

• Yapılan ameliyata
• Lezyonun büyüklüğüne
• Kemik grefti kullanılıp kullanılmadığına
• Hastanın iyileşme hızına

göre değişiklik gösterebilir.

Fizik Tedavinin Önemi

Başarılı bir cerrahi kadar doğru rehabilitasyon da önemlidir.

Ameliyat sonrasında planlanan fizik tedavi programı ile:

• Eklem hareket açıklığının korunması
• Kas gücünün yeniden kazanılması
• Dengenin geliştirilmesi
• Normal yürüyüşün geri kazanılması

hedeflenir.

Spora Ne Zaman Dönülür?

Hafif günlük aktiviteler genellikle birkaç hafta içerisinde mümkün hale gelirken, koşu ve sıçrama içeren spor aktivitelerine dönüş daha uzun zaman alabilir.

Uygulanan tedaviye bağlı olarak spora dönüş süresi ortalama 3 ila 6 ay arasında değişebilmekte, bazı ileri kıkırdak rekonstrüksiyon cerrahilerinde ise daha uzun süreler gerekebilmektedir.

Her hastanın iyileşme süreci farklıdır. Bu nedenle ameliyat sonrası yük verme ve rehabilitasyon programı mutlaka hastaya özel olarak planlanmalıdır.

Kliniğimizde uygulanan rehabilitasyon programı, yapılan cerrahinin türüne göre bireysel olarak planlanmakta ve hastalarımız düzenli klinik ve radyolojik kontroller ile takip edilmektedir.

Tedavi edilmezse ne olur?

Her osteokondral lezyon ilerlemez.

Ancak bazı hastalarda zaman içinde:

• Ağrı artabilir
• Hareket kısıtlılığı gelişebilir
• Spor aktiviteleri zorlaşabilir
• Ayak bileği kireçlenmesi oluşabilir

Bu nedenle özellikle uzun süre devam eden ayak bileği ağrılarının ihmal edilmemesi önemlidir.

Ne zaman bir ayak ve ayak bileği cerrahına başvurmalısınız?

Eğer;

• Burkulmadan sonra ağrınız geçmiyorsa,
• Ayak bileğiniz sürekli şişiyorsa,
• Spor yaparken ağrı hissediyorsanız,
• Takılma veya kilitlenme hissiniz varsa,
• Tekrarlayan burkulmalar yaşıyorsanız,

ayrıntılı değerlendirme için ayak ve ayak bileği cerrahisi ile ilgilenen bir ortopedi ve travmatoloji uzmanına başvurmanız önerilir.

Erken tanı ve uygun tedavi ile birçok hasta ağrısız günlük yaşama ve spor aktivitelerine geri dönebilmektedir.