Halluks valgus, halk arasında “başparmak kenarında kemik çıkıntısı” ya da “bunyon” olarak bilinir. Oysa sorun yalnızca cilt altındaki bir çıkıntı değildir. Başparmak, birinci tarak kemiği ve çevresindeki yumuşak dokuları etkileyen, zamanla ilerleyebilen üç boyutlu bir ayak deformitesidir.
Halluks valgus nedir?
Bu deformitede başparmak dış tarafa doğru kayar, birinci tarak kemiği içe yönelir, eklem dengesi bozulur, parmakta dönme (rotasyon) gelişir ve ayağın yük dağılımı değişir. Güncel çalışmalar halluks valgusun üç boyutlu bir deformite olduğunu gösteriyor. Bu yüzden modern cerrahinin amacı yalnızca çıkıntıyı almak değil, ayağın biyomekanik dengesini yeniden kurmaktır.
Halluks valgus neden oluşur?
Tek bir nedeni yoktur. Genetik yatkınlık en önemli faktörlerden biridir. Bunun yanında dar ve sivri burunlu ayakkabılar, yüksek topuk, düz tabanlık, bağ gevşekliği, Aşil gerginliği ve romatizmal hastalıklar rol oynayabilir. Kadınlarda daha sık görülür.
Birinci tarak kemiğindeki aşırı hareketlilik (hipermobilite) de önemlidir. Bu bölgedeki stabilite azaldıkça yük diğer parmaklara aktarılır, deformite ilerleyebilir ve ameliyat sonrası tekrarlama riski artabilir.
Belirtileri nelerdir?
- Başparmak kenarında çıkıntı, kızarıklık ve ayakkabı baskısıyla ağrı
- Ayakkabı giymede, özellikle dar ayakkabılarda zorlanma
- Ayak tabanında, diğer tarak kemiklerinin altında ağrılı nasırlar (metatarsalji)
- İkinci parmakta çekiç parmak gibi şekil bozuklukları
- Yürüme mekaniğinde bozulma
Tanı nasıl konur?
Tanı yalnızca ayağın görünümüne bakılarak konmaz. Muayenede deformitenin esnekliği, birinci tarak kemiğinin hareketliliği, nasırlar ve diğer parmaklar değerlendirilir. Mutlaka ayakta, basarak çekilmiş röntgen istenir; deformitenin gerçek boyutu ancak yük altında ortaya çıkar. Halluks valgus açısı (normalde 15 derecenin altında) ve intermetatarsal açı (normalde 9 derecenin altında) ölçülür. Bazı hastalarda üç boyutlu değerlendirme için BT gerekebilir.
Bunyon ameliyatsız tedavi edilebilir mi?
Hafif şikâyetlerde ameliyatsız yöntemler tercih edilebilir. Bu yöntemlerin amacı deformiteyi düzeltmek değil, ağrıyı azaltmak ve konforu artırmaktır:
- Geniş burunlu, yumuşak, alçak topuklu ayakkabılar
- Silikon parmak arası aparatlar ve koruyucu pedler
- Yük dağılımını düzenleyen kişiye özel tabanlıklar
- Özellikle Aşil gerginliği olanlarda germe egzersizleri
Gece atelleri ve parmak düzelticiler deformiteyi kalıcı olarak düzeltmez.
Bunyon ameliyatı ne zaman ve nasıl yapılır?
Ayakkabı değişikliğine rağmen süren ağrı, günlük yaşamı kısıtlayan şikâyetler, ilerleyen deformite ve komşu parmaklarda sorunların başlaması cerrahiyi gündeme getirir. Yalnızca görünüm için ameliyat önerilmez.
Her hasta için uygun yöntem farklıdır. Hafif ve orta deformitelerde kemiğin yönünü değiştiren düzeltici osteotomiler (Chevron, Scarf, Akin) kullanılır. İleri deformitede, hipermobilitede veya tekrarlayan halluks valgusta birinci tarak kemiğinin tabanındaki eklemi sabitleyen Lapidus prosedürü tercih edilebilir. Kemik düzeltmesine ek olarak tendon, eklem kapsülü ve bağların dengelenmesi de gerekir; aksi halde deformite tekrarlayabilir.
Doç. Dr. Tokgöz’ün halluks valgusta distal oblik metatarsal osteotomi tekniğinin klinik ve radyolojik sonuçlarını değerlendiren çalışması Joint Diseases and Related Surgery dergisinde yayımlanmıştır.
Bunyon ameliyatından sonra iyileşme süreci
Kullanılan yönteme göre değişmekle birlikte hastaların çoğu erken dönemde özel ayakkabıyla yürüyebilir. Ağrı kontrolü bölgesel sinir blokları, ağrı kesiciler ve soğuk uygulamayla birlikte planlanır. İlk haftalarda şişlik ve hassasiyet normaldir; şişlik bazen 4-6 ay sürebilir. Normal ayakkabıya geçiş genellikle birkaç ay içinde olur. Araç kullanımı ve spora dönüş yapılan ameliyatın tipine göre değişir.
Ne zaman ortopedi uzmanına başvurmalıyım?
Başparmak kenarındaki çıkıntı ayakkabı seçiminizi kısıtlıyorsa, ağrı günlük yürüyüşü etkiliyorsa, ayak tabanında nasırlar oluşmaya başladıysa veya ikinci parmakta şekil bozukluğu fark ettiyseniz değerlendirme zamanı gelmiş demektir. Deformite ilerledikçe düzeltme için gereken ameliyat da büyüyebilir.
Ayakkabı seçimi hem ağrıyı hafifletmede hem de ameliyat sonrası sonucu korumada önemlidir. Ön kısmı geniş, parmakları sıkıştırmayan, tabanı esnek ve topuğu alçak ayakkabılar başparmak eklemine binen baskıyı azaltır. Sivri burunlu ve yüksek topuklu ayakkabıların uzun süre giyilmemesi önerilir.
Ameliyat kararı yalnızca açı ölçümlerine göre verilmez. Şikâyetleriniz, beklentileriniz ve günlük yaşamınız birlikte konuşulur; ameliyatsız seçenekler her zaman masadadır.
Sık sorulan sorular
Halluks valgus kendiliğinden geçer mi?
Hayır. Deformite kendiliğinden düzelmez ve çoğu zaman ilerleyicidir. Ameliyatsız yöntemler şikâyetleri hafifletebilir.
Bunyon ameliyatından sonra tekrar eder mi?
Doğru yöntem seçildiğinde ve yumuşak doku dengesi sağlandığında tekrarlama riski azalır, ancak sıfır değildir. Hipermobilite gibi risk faktörleri planlamada dikkate alınır.
İki ayağım birden ameliyat edilebilir mi?
Bazı hastalarda mümkündür, ancak iyileşme döneminde günlük yaşamı zorlaştırabilir. Genellikle ayakların ayrı ayrı ameliyat edilmesi tercih edilir; karar hastayla birlikte verilir.